Chứng khoán

Lãi suất giảm, tiền không hẳn vào chứng khoán

(ĐTTCO)-Thị trường chứng khoán (TTCK) rất nhạy cảm với lãi suất. Các TTCK toàn cầu đang trong xu thế tăng mạnh hiếm có trong lịch sử, một phần vì lãi suất quá thấp, dẫn đến khả năng vay vốn giá rẻ dễ dàng và các loại tài sản đều tăng giá khi có quá nhiều tiền mặt lưu thông. Song với TTCK Việt Nam, hiệu ứng vốn rẻ chưa hẳn đã là nguồn lực đáng kể ở thời điểm này.

Thanh khoản vẫn đang dư thừa lớn trong hệ thống khi lãi suất liên ngân hàng tiếp tục chạm mức thấp kỷ lục đầu tháng 7.

Thanh khoản vẫn đang dư thừa lớn trong hệ thống khi lãi suất liên ngân hàng tiếp tục chạm mức thấp kỷ lục đầu tháng 7.

Khó có thêm đợt giảm lãi suất
Trước hết phải thấy rằng các NHTW trên thế giới có động thái nới lỏng tiền tệ, hỗ trợ trực tiếp thị trường tài chính thông qua việc liên tục mua trái phiếu doanh nghiệp quy mô lớn.
Lượng tiền mặt hỗ trợ trực tiếp cho người dân cũng tạo ra nguồn lực dư thừa lớn dễ dàng chảy vào TTCK hơn nhiều so với chính sách tương tự tại Việt Nam. Đối với TTCK Việt Nam, những giải pháp hỗ trợ mới dừng ở mức độ kỹ thuật như giảm thuế, phí...
Nguồn lực trên TTCK chủ yếu đến từ 3 kênh chính: vốn tự có của nhà đầu tư (NĐT); vốn vay thông qua dịch vụ margin; vốn của các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp. Thời gian gần đây, thanh khoản trên thị trường gia tăng đột biến, thường xuyên xuất hiện các phiên đạt tổng giá trị giao dịch bình quân trên 9.000 tỷ đồng.
Đỉnh cao là các phiên trên 11.200 tỷ đồng ngày 11-6 và trên 23.500 tỷ đồng ngày 15-6. Thị trường nhận được nguồn lực mới từ các NĐT mới tham gia, thể hiện qua số lượng tài khoản mở mới tăng vọt từ tháng 3 tới tháng 5 vừa qua.
Cùng với xu hướng giảm lãi suất điều hành hồi tháng 3, các công ty chứng khoán (CTCK) cũng đã giảm lãi suất margin từ mức trung bình 14%/năm xuống 12%/năm như hiện tại. Thí dụ, lãi cho vay margin, ứng trước tiền bán tại VCSC 12%/năm (0,0329%/ngày), tại FPTS 13,14%/năm (0,036%/ngày), tại SSI 0,0389%/ngày, tại VNDS 0,037%/ngày...
Các gói hỗ trợ đòn bẩy được thiết kế chuyên biệt có lãi suất thấp hơn, khoảng 10%/năm nhưng không đại trà. Các CTCK có vốn nước ngoài cung cấp dịch vụ với lãi suất cạnh tranh hơn, phổ biến dưới 10%/năm như Yuanta 8,8%/năm, Mirae Asset 9,9%/năm...
Mặt bằng lãi suất dịch vụ hỗ trợ vốn như vậy khó có thể giảm thêm. Vì bản thân lĩnh vực cho vay đầu tư chứng khoán vẫn được xem rủi ro cao với hệ số rủi ro 150%. Thực tế, lượng vốn đang ứ lại rất nhiều trong hệ thống NHTM và kênh thuận lợi nhất hiện tại là cho vay thông qua hợp tác với CTCK. Thế nhưng mức lãi suất chỉ là thứ yếu, xu thế thị trường mới là yếu tố quyết định mức độ sử dụng vốn vay của NĐT.
Đơn cử, bất chấp lãi suất cho vay rất hấp dẫn tại các CTCK có vốn nước ngoài, thị phần lớn nhất vẫn thuộc về những cái tên trong nước như SSI, HSC, VCSC, VNDS... Bằng chứng rõ ràng hơn, là trong tháng 6, khi thị trường trong xu thế tăng mạnh, thanh khoản gia tăng đến mức kỷ lục.
Sau đó thị trường điều chỉnh những tuần cuối tháng, thanh khoản lập tức giảm xuống chỉ bằng một nửa mức đỉnh, dù trong thời gian ngắn như vậy, năng lực cho vay không thay đổi.
Cũng cần biết rằng, liên tiếp những ngày cuối tháng 6, đầu tháng 7, nhiều NHTM đã thực hiện giảm mạnh lãi suất huy động. Đây là bước đi tất yếu sau khi NHNN thực hiện giảm lãi suất điều hành từ cuối tháng 3 và các NH thực hiện hỗ trợ doanh nghiệp trước tác động của dịch Covid-19.
Động thái giảm này của các NHTM chủ yếu nhằm giảm rủi ro hoạt động. Mức lãi suất vay từ dân cư duy trì cao trong khi lãi suất cho vay giảm, NH phải cơ cấu lại nợ cho khối doanh nghiệp, nên biên lợi nhuận sụt giảm.
Vì vậy, việc giảm thêm lãi suất ở cả đầu vay và cho vay rất khó xuống sâu hơn nữa. Mặt khác, sức ép từ lạm phát cũng đang nổi lên như yếu tố rủi ro trong thời gian tới.

Chờ đợi dòng tiền mới
 Mục đích của việc giảm lãi suất nhằm “ép” lượng tiền nhàn rỗi chuyển động trong nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy lượng tiền quay ngược lại kênh NH không nhỏ.
Việc giảm lãi suất huy động có thể được xem xét tác động tới TTCK ở góc độ kênh đầu tư nào hấp dẫn hơn. Rõ ràng, mức lãi suất tiết kiệm đang ngày càng tệ, thậm chí có nguy cơ không đem lại hiệu quả, nếu xét tới cả tốc độ tăng lạm phát mới 6 tháng đã 4,19%.
Theo suy luận thông thường, người gửi tiền sẽ cảm thấy đầu tư kinh doanh có lợi hơn. Đó cũng là mục đích của việc giảm lãi suất nói chung để “ép” lượng tiền nhàn rỗi này chuyển động trong nền kinh tế. 
Với số tài khoản mở mới trong 3 tháng vừa qua gia tăng đột biến, có lẽ hiệu quả của lãi suất thấp đã được thể hiện: Những người dễ chấp nhận kênh đầu tư chứng khoán đã bước chân vào thị trường. Những người còn lại coi tiết kiệm như hình thức giữ tiền và phòng thân.
Thực tế, tuy lãi suất tiết kiệm thấp nhưng lũy kế đến ngày 19-6, huy động vốn của các tổ chức tín dụng vẫn tăng 4,35%. Trong khi đó, mức huy động vốn đến 15-4 vẫn ở mức tăng 0,55%. Điều đó có nghĩa trong gần 2 tháng qua, lượng tiền quay ngược lại kênh NH không nhỏ.
Các hoạt động kinh tế trở lại bình thường cũng sẽ thu hút trở lại nguồn lực nhàn rỗi. Một báo cáo của CTCK SSI phát hành cuối tháng 6, nhận định NĐT cá nhân là động lực chính cho sự phục hồi mạnh mẽ của các TTCK trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, đây cũng là yếu tố rủi ro vì thị trường tăng dựa vào dòng vốn của NĐT cá nhân có thể vào nhanh nhưng rút ra cũng rất nhanh khi có biến động mạnh. Tâm lý “đánh quả”, đầu cơ ngắn hạn mang tính thời điểm không có lợi cho sự phát triển của TTCK trong dài hạn.
Hiệu ứng đáng chú ý nhất của thanh khoản kỷ lục trong thời gian qua, là thị trường đã được bổ sung nguồn lực mới, và chứng khoán có khả năng được nâng cao vị thế trong các kênh đầu tư.
Thực tế, giá vàng (tính theo vàng SJC) trong 6 tháng đầu năm đã tăng 16% và là kênh đầu tư an toàn trong bối cảnh lãi suất ngày càng thấp và lạm phát có dấu hiệu tăng nhanh. Tuy nhiên, biến động mạnh mẽ của TTCK trong quý II cho thấy rủi ro cao đi cùng lợi nhuận cao.
Theo số liệu từ Trung tâm Lưu ký chứng khoán, tháng 6 có thêm 34.965 tài khoản NĐT cá nhân trong nước được mở. Tính chung trong 6 tháng, số lượng NĐT cá nhân mới tham gia xấp xỉ bằng cả năm 2019 (165.343 tài khoản so với 187.825 tài khoản).

Nguyên Hà

Các tin, bài viết khác