Hồ sơ

996 - Văn hóa làm việc vắt kiệt sức lao động ở 'Thung lũng Silicon của Trung Quốc'

SCMP
(ĐTTCO) - Văn hóa làm việc 996 đã trở thành một tiêu chuẩn bất thành văn đối với nhiều công ty công nghệ của Trung Quốc. Vậy 996 có nghĩa là gì?

 Quận Đông Thành, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc

Quận Đông Thành, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc

Cạnh tranh đến...mất mạng

Mặt tối của việc làm việc cho ngành công nghệ đang bùng nổ của Trung Quốc thường được chú ý khi một công nhân chết trong công việc, như trường hợp vào 1-2021 với cái chết của hai nhân viên tại gã khổng lồ thương mại xã hội Pinduoduo.

Pinduoduo không phải là công ty công nghệ Trung Quốc duy nhất bị cáo buộc làm việc quá sức cho nhân viên. Nền tảng video ngắn Kuaishou đã yêu cầu tất cả nhân viên làm việc thêm một ngày hai tuần trước khi phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào 4-2 tại Hồng Kông.

Tại nhà điều hành TikTok ByteDance, nhân viên phải làm việc sáu ngày mỗi tuần, trong khi gã khổng lồ viễn thông Huawei Technologies Co thường yêu cầu nhân viên nghỉ sáu ngày mỗi tháng để được trả thêm lương hoặc nghỉ bù.

Yang Guoqing, giảng viên Trung tâm Đánh giá Nguồn nhân lực Hiện đại cho biết: “Người thắng cuộc giành lấy tất cả, cá lớn nuốt cá nhỏ, cá nhanh nuốt cá chậm… kiểu cạnh tranh khốc liệt này đã khiến vô số người lao động phải trả một cái giá rất lớn về vật chất và tinh thần.”

Các công nhân công nghệ đã phàn nàn về điều này trong nhiều năm, nhưng nhiều người lo ngại tình hình trở nên tồi tệ hơn chứ không phải tốt hơn, do áp lực từ đại dịch Covid-19, vốn đã tạo ra một thị trường việc làm thậm chí còn thắt chặt hơn.

Văn hoá làm việc 996 là gì?

Thuật ngữ 996 mô tả lịch trình làm việc nổi tiếng mệt mỏi được áp dụng bởi các công ty công nghệ ở Trung Quốc, nơi mà nhân viên của họ làm việc vất vả từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối (12 giờ/ngày), sáu ngày một tuần - hoặc lâu hơn.

Ở một số nơi làm việc, chẳng hạn như các công ty khởi nghiệp non trẻ, 996 được thực hiện một cách tự nguyện bởi các doanh nhân đầy tham vọng với hy vọng rằng thời gian dài và làm việc chăm chỉ sẽ dẫn đến thành công trong kinh doanh.

Ở những nơi khác, bao gồm cả những gã khổng lồ công nghệ lâu đời, nhân viên ở các cấp bậc được mong đợi phải làm việc nhiều giờ để thể hiện cam kết và sự cống hiến của họ.

Người lao động thường coi đó là một quy tắc bất thành văn rằng họ nên ở lại làm việc quá giờ chính thức, bất kể thời gian làm thêm đó có thực sự mang lại năng suất cao hơn hay không.

Áp lực bạn bè là một yếu tố chính.

Một kỹ sư ở Bắc Kinh tại một nhà cung cấp dịch vụ đám mây cho biết trong một cuộc phỏng vấn năm 2019 rằng các nhà quản lý đã tuần tra văn phòng vào ban đêm để xem ai vẫn đang làm việc và đánh giá hiệu suất cho phù hợp.

Một kỹ sư khác từng làm việc tại Baidu nói rằng việc rời đi lúc 6 giờ tối được coi là sớm, mặc dù công ty không chính thức thực thi lịch trình 996.

Theo thời gian, phương tiện truyền thông và người dùng Internet Trung Quốc đã cho rằng các báo cáo về cái chết sớm của các công nhân công nghệ trẻ là do khối lượng công việc bị trừng phạt.

Năm 2015, một nhà phát triển của Tencent đã ngã quỵ và chết khi đang đi dạo cùng người vợ đang mang thai. Một năm sau, một phó tổng biên tập 34 tuổi của diễn đàn trực tuyến Tianya bị ngưng tim gây tử vong tại một ga tàu điện ngầm ở Bắc Kinh. Năm 2018, một nhân viên 25 tuổi tại nhà sản xuất máy bay không người lái DJI cũng chết vì ngừng tim.

Tuy nhiên, cho đến nay, không có công ty công nghệ lớn nào ở Trung Quốc bị trừng phạt vì khuyến khích hoặc ép buộc nhân viên làm việc quá nhiều giờ.

Khi nào cuộc tranh luận về 996 trở thành xu hướng chính?

Vào mùa xuân năm 2019, một người dùng internet ẩn danh đã phát động một cuộc phản đối trực tuyến trên GitHub, một nền tảng toàn cầu thuộc sở hữu của Microsoft dành cho các nhà phát triển, cho rằng 996 đang đe dọa sức khỏe của các nhân viên công nghệ của Trung Quốc.

Với tên người dùng là “996icu”, một người - người tự nhận là một nhà phát triển Trung Quốc - cho biết bất kỳ ai tuân theo lịch trình 996 đều có nguy cơ phải đưa vào phòng chăm sóc đặc biệt, đồng thời nói thêm rằng “tính mạng của nhà phát triển quan trọng”.

"Ngoài làm việc, tôi phải nghỉ ngơi và tôi ít giao tiếp với gia đình hơn", người dùng này cho biết trên V2EX, một diễn đàn Trung Quốc dành cho các nhà phát triển.

Nó nhanh chóng trở thành một chủ đề thịnh hành nhất, với các cuộc thảo luận sôi nổi tràn đến các trang mạng xã hội như WeChat, QQ và Zhihu. Câu chuyện của nhà phát triển đã gây được tiếng vang lớn với các nhân viên công nghệ trên khắp đất nước, những người đã chia sẻ kinh nghiệm và nỗi thất vọng của chính họ.

Dự án GitHub cuối cùng đã đưa vào danh sách đen các công ty có giờ làm việc dày đặc - bao gồm một số tên tuổi lớn nhất trong thế giới công nghệ của Trung Quốc - cũng như danh sách trắng những công ty có lịch làm việc lành mạnh hơn, hầu hết là các công ty nước ngoài có trụ sở tại Trung Quốc.

Một số trình duyệt của Trung Quốc, bao gồm Trình duyệt QQ của Tencent, Trình duyệt Qihoo’s 360 và trình duyệt gốc trên điện thoại thông minh Xiaomi, đã hạn chế quyền truy cập vào kho lưu trữ GitHub 996.icu.

Các nhà lãnh đạo công nghệ đã phản ứng như thế nào?

Khi cuộc tranh luận ngày càng gay gắt, Jack Ma nổi lên như một trong những người ủng hộ trung thành nhất của 996.

Tỷ phú sáng lập Alibaba Group Holding gọi lịch trình khắc nghiệt là “một điều may mắn lớn mà nhiều công ty và nhân viên không có cơ hội có được”, đồng thời nói thêm rằng chính đạo đức làm việc đó đã giúp đẩy những gã khổng lồ công nghệ của Trung Quốc lên tầm cỡ và vị thế của họ ngày nay.

Ông Ma cũng kêu gọi các nhân viên của Alibaba nắm lấy 996. “Nếu bạn gia nhập Alibaba, bạn nên sẵn sàng làm việc 12 giờ một ngày, nếu không, tại sao bạn lại đến với Alibaba? Chúng tôi không cần những người thoải mái làm việc 8 giờ.”

Zhou Hongyi, giám đốc điều hành của gã khổng lồ an ninh mạng Qihoo360, cũng bảo vệ lịch trình làm việc trừng phạt, nói rằng sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống là không thể đạt được.

Ông Hongyi nói: "Tôi sẽ gọi bạn là chú lớn của tôi nếu bất kỳ ai trong số các bạn ngồi ở đây có thể nói rằng bạn thực sự cân bằng giữa gia đình và công việc"

Ông Zhou nói điều tốt nhất mà các công ty có thể làm là thuyết phục nhân viên rằng họ “đang làm việc cho chính mình” để “họ không phiền khi tuân theo lịch trình 996”.

Ngay cả trước khi phản đối GitHub, một số nhà lãnh đạo công nghệ đã lên tiếng ủng hộ 996.

Viết trên WeChat vào đầu năm 2019, Zhu Ning, người sáng lập và giám đốc điều hành của công ty thương mại điện tử Youzan cho biết: “Nếu bạn cảm thấy không có áp lực khi làm việc tại một công ty, bạn nên rời đi vì chủ của bạn sắp chết.”

Ông nói thêm rằng các ứng viên xin việc tại Youzan luôn được thông báo rằng các nhân viên hiện tại “coi giờ làm việc dài như một thói quen và không thể phân biệt công việc và cuộc sống”.

Tại sao 996 vẫn tồn tại bất chấp những lời phàn nàn?

Mặc dù văn hóa 996 có nguồn gốc từ những ngày đầu bùng nổ internet của Trung Quốc, khi các công ty khởi nghiệp được hỗ trợ bởi một loạt tiền đầu tư mạo hiểm chịu áp lực phải thể hiện kết quả, thì ngày nay vẫn còn thời gian làm việc dài.

Một số chuyên gia cho rằng hiện tượng này là do tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại của đất nước. Khi các công ty sa thải nhân viên và đóng băng các nguồn tin mới, những công nhân còn lại buộc phải đảm nhận một phần khối lượng công việc lớn hơn. Đại dịch Covid-19 bắt đầu vào năm 2020 cũng đã tạo ra một thị trường việc làm thậm chí còn khó khăn hơn, thúc đẩy nhân viên - đặc biệt là những người trẻ hơn không có cam kết với gia đình - phải làm việc thêm giờ để chứng tỏ giá trị của họ.

Đồng thời, triển vọng kiếm tiền từ việc niêm yết công khai cũng đã đẩy các công ty khởi nghiệp vào tình thế quá sức trong nỗ lực đánh bại các đối thủ về đích. Ví dụ, nền tảng video ngắn Kuaishou đã yêu cầu tất cả nhân viên làm việc thêm một ngày hai tuần trước khi phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng ở Hồng Kông vào đầu năm nay.

Văn hoá 996 sẽ thay đổi?

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều giờ không nhất thiết chuyển thành năng suất tốt hơn. Ví dụ, một nghiên cứu của Tạp chí Dịch tễ học Hoa Kỳ cho thấy những người lao động trung niên làm việc trên 55 giờ một tuần có trí nhớ ngắn hạn kém hơn và giảm khả năng nhớ từ so với những người làm việc ít hơn 41 giờ.

Trong khi nhiều công ty tiếp tục đăng ký đạo đức làm việc 996, một số công nhân đã theo đuổi một cách tiếp cận khác, tự lấy cho mình cái tên “doanh nhân Phật giáo”. Đây là những người sáng lập khởi nghiệp đã có ý thức áp dụng tốc độ làm việc chậm hơn. Nhiều người được cho là những cá nhân đã thành lập doanh nghiệp thành công và không vội vàng huy động vốn.

Về mặt kỹ thuật, luật lao động của Trung Quốc cấm nhân viên làm việc hơn tám giờ một ngày và 44 giờ một tuần, trong khi thời gian làm thêm không được quá 36 giờ một tháng.

Một cuộc khảo sát của nền tảng tuyển dụng trực tuyến Zhilian Zhaopin vào năm 2019 cho thấy hơn 70% trong số 10.000 người được hỏi cho biết họ đã làm việc ngoài giờ không công.

Một số chuyên gia cho biết việc thực thi pháp luật thiếu chặt chẽ của chính quyền địa phương là một trở ngại lớn trong việc thay đổi văn hóa làm việc quá sức.

Một số nhân viên công nghệ cũng cho biết, với khối lượng công việc nặng nề, không thể không làm thêm giờ để hoàn thành công việc của mình. Những người khác cho biết họ có thể chịu được một lịch trình dày đặc miễn là phần thưởng đủ tốt.

“Nếu mức lương cao, 996 có thể chấp nhận được,” một nhân viên công nghệ ở Thâm Quyến nói với SCMP.

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác