Thế giới

Báo cáo: Hàng trăm dự án “Một vành đai, một con đường” của Trung Quốc vi phạm nhân quyền

SCMP
(ĐTTCO) - Tổng cộng 679 cáo buộc vi phạm nhân quyền liên quan đến các công ty Trung Quốc hoạt động ở nước ngoài đã được ghi nhận từ năm 2013-2020, báo cáo của một nhóm nhân quyền cho biết hôm 11-8.

 Tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào là một trong những dự án liên quan đến các cáo buộc nhân quyền trong một báo cáo mới. Ảnh: Bloomberg

Tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào là một trong những dự án liên quan đến các cáo buộc nhân quyền trong một báo cáo mới. Ảnh: Bloomberg

Một báo cáo từ tổ chức phi lợi nhuận Trung tâm Kinh doanh & Nhân quyền có trụ sở tại Luân Đôn cho thấy, trong số 679 cáo buộc, 1.690 vấn đề liên quan đến nhân quyền đã được xác định - từ quyền đất đai, ô nhiễm và sức khỏe, đến quyền của người dân bản địa - vì nhiều hơn một vấn đề có thể được xác định từ một số cáo buộc.

Dữ liệu được thu thập từ các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế và các báo cáo trên phương tiện truyền thông, trong đó trích dẫn các mối quan tâm của người lao động, công đoàn và cộng đồng địa phương trên khắp Châu Á - Thái Bình Dương, Châu Mỹ Latinh và Châu Phi. Không rõ tổng cộng có bao nhiêu dự án tham gia.

Trung tâm cho biết các con số “minh họa khoảng cách giữa các cam kết chính sách và thực tiễn của các công ty Trung Quốc trên khắp thế giới”, đồng thời hy vọng sẽ “hỗ trợ các tổ chức xã hội dân sự đưa ra quyết định sáng suốt về chủ trương của họ liên quan đến hành vi kinh doanh có trách nhiệm ở nước ngoài”.

Khoảng thời gian được ghi lại bao gồm sự khởi đầu của Sáng kiến ”Một vành đai, một con đường” của Trung Quốc vào năm 2013, khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố nguyện vọng mở rộng ảnh hưởng của Bắc Kinh thông qua các khoản đầu tư và cơ sở hạ tầng thông qua một “vành đai” trên bộ chạy về phía tây qua Trung Á tới châu Âu và hàng hải “đường bộ” xuyên Đông Nam Á hướng tới bờ biển phía đông Châu Phi. Báo cáo không xác định liệu tất cả các dự án mà nó đề cập có phải là một phần của quy hoạch vành đai và đường bộ hay không.

Đến đầu năm 2021, khoảng 140 quốc gia đã đăng ký sáng kiến này. Theo công ty nghiên cứu Oxford Business Group, tính đến tháng 1 năm ngoái, 2.951 dự án đường bộ và vành đai có trị giá 3,87 nghìn tỷ USD đã được lên kế hoạch hoặc đang triển khai trên khắp thế giới.

Trong số 679 cáo buộc được ghi nhận trong báo cáo, Myanmar có số lượng cao nhất với 97 trường hợp, tiếp theo là Peru với 60. Ecuador và Lào mỗi nước chiếm 39 cáo buộc. Campuchia và Indonesia cũng xếp hạng cao, lần lượt là 34 và 25 trường hợp.

Trong số các vấn đề nhân quyền được xác định, một nửa liên quan đến lo ngại về việc công bố không đầy đủ các đánh giá tác động môi trường, vi phạm quyền đất đai, mất sinh kế, quyền lao động, ô nhiễm và các mối đe dọa sức khỏe. Gần một phần tư (24%) các vấn đề khác liên quan đến các cuộc biểu tình, người bản địa, đánh đập và bạo lực, cũng như các vấn đề an ninh và các khu vực xung đột.

Báo cáo cho biết: “Trong số này có các dự án lớn như dự án đường sắt cao tốc Jakarta-Bandung của Indonesia, vốn bị trì hoãn do lo ngại về tài chính và môi trường, và tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào, có liên quan đến cáo buộc đền bù không ổn định cho việc tái định cư và sinh kế bị mất cho nông dân.”

Xét về các ngành có nguy cơ vi phạm nhân quyền cao nhất, 76% đến từ các ngành khai khoáng, xây dựng và năng lượng (nhiên liệu hóa thạch và năng lượng tái tạo).

Báo cáo ghi nhận thêm: “Các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo của Trung Quốc ở nước ngoài đã đạt được động lực do Trung Quốc cam kết đáp ứng các mục tiêu theo Thỏa thuận Paris và xây dựng BRI xanh. Tuy nhiên, rủi ro nhân quyền trong lĩnh vực này cũng rất nổi bật, với 87 cáo buộc (13%) được ghi nhận.”

Trung tâm cũng cho biết có “sự thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình công ty phổ biến giữa các công ty Trung Quốc”, với tỷ lệ phản hồi là 24% từ 102 công ty được mời phản hồi về các cáo buộc chống lại hoạt động ở nước ngoài của họ. Con số này so với tỷ lệ phản hồi tổng thể từ các công ty châu Á khác là 53%.

Chương trình “Một vành đai, một con đường” của Trung Quốc trước đây đã bị chỉ trích là “cái bẫy nợ” đối với các nước đang phát triển, với các câu hỏi được đặt ra về tính bền vững của một số khoản đầu tư của Trung Quốc và liệu các dự án này có thể tạo ra đủ tiền để trả chi phí của họ hay không.

Bắc Kinh khẳng định rằng không có ràng buộc nào với các khoản vay vành đai và con đường và không có ý định bẫy các nước đang phát triển thông qua các khoản vay không có khả năng chi trả. Quy hoạch vành đai và đường bộ cũng đã được sửa đổi trong những năm gần đây với trọng tâm là các dự án xanh và phát triển chất lượng cao.

Năm ngoái, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết khoảng 20% tất cả các dự án vành đai và đường bộ đã bị “ảnh hưởng nghiêm trọng” và 40% khác “bị ảnh hưởng bất lợi” bởi Covid-19. Bất chấp thất bại, Bắc Kinh vẫn tiếp tục thúc đẩy sáng kiến, nói rằng các dự án của họ có thể “giúp các quốc gia duy trì việc làm và góp phần ổn định kinh tế” sau đại dịch.

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác